Een idee van meer dan duizend jaar oud

Het woord algebra komt uit het Arabisch: al-jabr. Het staat in de titel van een boek van de wiskundige Al-Khwarizmi, die rond het jaar 820 in Bagdad werkte. Hij beschreef stap voor stap hoe je een onbekend getal kunt vinden. Van zijn naam komt ook het woord algoritme: een lijstje stappen dat een computer uitvoert.

Het slimme van algebra is dat je met een letter, zoals x, één regel opschrijft die voor heel veel situaties werkt. Zo'n regel heet een formule.

Je navigatie-app rekent de hele tijd

Games: formules die zestig keer per seconde draaien

In een game heeft elk poppetje en elke bal een positie en een snelheid. Die staan in variabelen, letters met een getal erin. Bij elk beeldje dat je scherm laat zien, vaak zestig keer per seconde, voert de computer formules uit zoals:

Geheime berichten

Als je een bericht stuurt via WhatsApp, wordt het versleuteld. Onderweg ziet het eruit als onzin, en alleen de telefoon van de ontvanger kan het weer leesbaar maken. Dat werkt met formules en heel grote getallen. Ze zijn zo gekozen dat terugrekenen zonder de juiste sleutel zelfs voor de snelste computers te lang duurt.

Kunstmatige intelligentie: een formule die leert

Een AI-model is eigenlijk een gigantische formule. In plaats van één x zitten er miljoenen of zelfs miljarden getallen in. In het begin kloppen die getallen nog niet, en geeft het model onzin. Tijdens het trainen krijgt het heel veel voorbeelden te zien. Na elk voorbeeld schuift de computer alle getallen een klein beetje bij, zodat het antwoord iets beter wordt.

Zo leert een model welke video's jij waarschijnlijk leuk vindt, hoe een kat eruitziet of welk woord er na een zin komt. De rekenstappen zijn dezelfde als in de klas: invullen, uitrekenen en kijken hoe ver je ernaast zit.

Wat kun je ermee worden?

• Programmeur of game-ontwikkelaar, via een mbo- of hbo-opleiding ICT.
• Data-analist, die patronen zoekt in grote hoeveelheden gegevens.
• Cybersecurity-specialist, die systemen en berichten beveiligt.
• AI-onderzoeker, bijvoorbeeld na een studie informatica of kunstmatige intelligentie.

← Terug naar Ontdek bèta

Wat is een kracht?

Een kracht is een duw of een trek. Je meet krachten in newton (N), genoemd naar Isaac Newton, de Engelse wetenschapper die de regels voor beweging opschreef. Op aarde trekt de zwaartekracht aan alles. Aan elke kilogram trekt hij met ongeveer 10 newton. Op de maan is dat maar ongeveer een zesde daarvan. Daarom konden astronauten daar met hun zware pakken nog hoog springen.

Evenwicht: waarom dingen blijven staan

Een boek op tafel valt niet, omdat de tafel net zo hard omhoog duwt als de zwaartekracht omlaag trekt. De krachten heffen elkaar op. Dat heet evenwicht. Bij alles wat stil staat, van een stoel tot de hoogste toren ter wereld, moeten de krachten in evenwicht zijn. Een bouwkundig ingenieur rekent uit of dat zo blijft, ook als er duizenden mensen, sneeuw of storm bij komen.

Wolkenkrabbers tegen de wind

Bij een heel hoge toren is niet het gewicht het grootste probleem, maar de wind. Hoe hoger je komt, hoe harder het waait. De wind duwt tegen de zijkant, en achter het gebouw ontstaan draaikolken die het heen en weer kunnen laten wiegen. Daarom testen ingenieurs schaalmodellen in windtunnels. Ze geven torens een vorm die steeds verandert, zodat de wind geen vast ritme krijgt. Sommige wolkenkrabbers hebben bovenin zelfs een enorme hangende stalen bal die tegen het wiegen in beweegt.

Bruggen: trekken en duwen

Bij de Erasmusbrug in Rotterdam hangt het wegdek aan stalen kabels. De kabels trekken het wegdek omhoog. Ze zitten vast aan de hoge schuine paal, en die wordt door al die kabels in elkaar gedrukt. Staal is sterk bij trekken. Beton en dikke stalen palen zijn sterk bij duwen. Een goed ontwerp geeft elk materiaal de taak waar het goed in is.

Water tegenhouden

Nederland ligt voor een groot deel onder zeeniveau, dus kracht van water is hier serieus werk. Bij storm kan de Maeslantkering bij Hoek van Holland de Nieuwe Waterweg afsluiten. Twee drijvende deuren draaien dan de rivier in en zinken op hun plek. Elke deur is meer dan 200 meter lang. Het zeewater duwt er met een gigantische kracht tegen, en die kracht moet via enorme stalen armen naar de oever worden geleid.

Vliegtuigen en raketten

Een groot passagiersvliegtuig weegt bij het opstijgen honderden tonnen. Toch komt het van de grond, omdat de lucht die over en onder de vleugels stroomt een liftkracht geeft die groter is dan de zwaartekracht. Vliegt het rechtdoor op dezelfde hoogte en snelheid, dan zijn alle vier de krachten in evenwicht.

Een raket heeft geen vleugels nodig. Hij stijgt op omdat de motoren hete gassen met zoveel kracht naar beneden blazen dat de stuwkracht groter wordt dan de zwaartekracht. Tegenwoordig landen sommige raketten zelfs weer rechtop. Ze remmen dan af door hun motor net op het goede moment opnieuw aan te zetten, zodat stuwkracht en zwaartekracht vlak boven de grond in evenwicht komen.

Wat kun je ermee worden?

• Bouwkundig of civiel ingenieur, die bruggen, tunnels, torens en dijken ontwerpt.
• Vliegtuigtechnicus, via een mbo-opleiding luchtvaarttechniek.
• Lucht- en ruimtevaartingenieur, bijvoorbeeld na een studie aan de TU Delft.

← Terug naar Ontdek bèta

Stroom is lading die beweegt

In een metalen draad zitten piepkleine deeltjes met een lading: elektronen. Als ze allemaal dezelfde kant op schuiven, loopt er stroom. Dat kan alleen als de kring helemaal rond is. Een schakelaar maakt een opening in de kring, en dan stopt de stroom.

Elektriciteit in de natuur

Bliksem is een gigantische vonk. In een onweerswolk botsen ijsdeeltjes tegen elkaar, waardoor de onderkant en de bovenkant een tegengestelde lading krijgen. Wordt het verschil te groot, dan springt de lading in een flits over. De lucht in het kanaal van de bliksem wordt daarbij heter dan het oppervlak van de zon. De knal van de donder is die lucht, die plotseling uitzet.

Ook je eigen lichaam werkt met elektriciteit. Je zenuwen sturen kleine elektrische signalen van je hersenen naar je spieren. Een hartfilmpje (ECG) meet de elektrische signalen van je hart, en een AED geeft een stroomstoot om een hart dat chaotisch klopt weer in het goede ritme te krijgen.

Serie of parallel?

In een serieschakeling zitten lampjes achter elkaar in één kring. Gaat er één kapot, dan gaan ze allemaal uit. Bij een parallelschakeling heeft elk apparaat een eigen weg. In je huis is alles parallel geschakeld. Daarom kun je de lamp uitzetten terwijl de koelkast gewoon doorwerkt.

Hoeveel stroom gebruiken we?

Op de energierekening staat het verbruik in kilowattuur (kWh). Een apparaat van 1000 W dat één uur aanstaat, gebruikt 1 kWh. Een gemiddeld Nederlands huishouden gebruikt een paar duizend kWh per jaar. In de accu van een elektrische auto past vaak tussen de 50 en 80 kWh. Met één volle accu zou je een gewoon huis dus enkele dagen van stroom kunnen voorzien.

Duurzame stroom maken

Windmolens werken met een generator. De wind draait de wieken, en die draaien magneten langs spoelen van koperdraad. Een bewegende magneet bij een spoel wekt stroom op. Hetzelfde idee zit in een fietsdynamo, alleen veel groter. De nieuwste windturbines op zee zijn hoger dan de Euromast, en één zo'n turbine kan stroom leveren voor duizenden huishoudens.

Zonnepanelen hebben geen bewegende delen. Licht maakt in het materiaal van het paneel elektronen los, en die gaan stromen. Een omvormer zet die stroom om naar het soort stroom dat in het stopcontact zit.

Het lastige: het waait en schijnt niet altijd, maar we willen wel altijd stroom. Daarom werken ingenieurs aan grote batterijen, aan het opslaan van energie in waterstof, en aan slimme netten die stroom verdelen naar de plek waar hij op dat moment nodig is. Daar zijn de komende jaren heel veel technici en ingenieurs voor nodig.

Wat kun je ermee worden?

• Elektrotechnicus of installateur, bijvoorbeeld van zonnepanelen, warmtepompen en laadpalen, via het mbo.
• Energietechnicus, die werkt aan windparken en het stroomnet.
• Medisch technicus, die apparaten als ECG's en scanners in ziekenhuizen onderhoudt.
• Ingenieur duurzame energie, na een hbo- of universitaire studie.

← Terug naar Ontdek bèta

← Terug naar Ontdek bèta

Onze missie

BètaVonk haalt financiële drempels weg voor leerlingen uit gezinnen met een kleiner inkomen, in klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs. We combineren gratis bijles in kleine groepjes met gratis online lesmateriaal en laten zien waar bètavakken naartoe kunnen leiden.

Betere cijfers zijn mooi meegenomen, maar niet het hoofddoel. We willen dat leerlingen geloven dat ze wiskunde en natuurkunde kunnen begrijpen, er beter in kunnen worden en er later misschien voor kiezen.

Hoe verandering ontstaat

1. Toegang
2. Begrip
3. Zelfvertrouwen
4. Nieuwsgierigheid
5. Blijven kiezen voor bèta

Regelmatige hulp lost concrete problemen op. Problemen oplossen geeft zelfvertrouwen, met zelfvertrouwen is moeilijke stof minder eng, en dan ontstaat er ruimte voor nieuwsgierigheid.

Waar we nu staan

De eerste zes maanden geven de oprichters alle lessen zelf, met maximaal 10 leerlingen per groep. Zo testen we het lesprogramma, leren we waar leerlingen echt op vastlopen en meten we resultaten voordat we meer docenten aannemen. We groeien pas als de kwaliteit gelijk blijft.

Ons doel is 500 tot 900 leerlingen te bereiken: een deel via live lessen, en veel meer via de gratis uitleg en oefeningen op deze site.

De oprichters

Hier komen de namen en foto’s van de oprichters en het verhaal achter BètaVonk.

Wie zijn wij?

BètaVonk geeft gratis online bijles in wiskunde en natuurkunde aan leerlingen in klas 1 en 2. BètaVonk is verantwoordelijk voor de gegevens die we verzamelen. Voor vragen over privacy mailt u naar hulp.betaboost@gmail.com.

Vul hier de officiële naam en rechtsvorm in (bijvoorbeeld een stichting) en de namen van de oprichters.

Welke gegevens verzamelen we?

• Over de leerling: voor- en achternaam, leeftijd, klas, school, schoolmailadres, vakken en onderwerpen waar hulp bij nodig is, of de leerling nu bijles heeft, de gekozen lessen en eventuele huiswerkvragen.
• Over de ouder of verzorger: naam, e-mailadres en, als u dat invult, een telefoonnummer.
• Toestemming: welke toestemmingen u gaf en wanneer.
• Als u daarvoor toestemming geeft: antwoorden op korte vragenlijsten over zelfvertrouwen en interesse in bètavakken.

We vragen geen adres, burgerservicenummer of schoolcijfers van de leerling.

Waarom en op welke grond?

We gebruiken de gegevens om aanmeldingen te beoordelen, leerlingen in de juiste groep te plaatsen, Zoom-links en berichten te sturen, huiswerkvragen voor te bereiden, misbruik tegen te gaan (zie de algemene voorwaarden) en, met aparte toestemming, te meten of BètaVonk helpt. Omdat leerlingen jonger dan 16 zijn, doen we dit alleen met toestemming van een ouder of verzorger (artikel 6 en 8 AVG en artikel 5 UAVG).

Om te controleren dat het schoolmailadres echt bestaat, sturen we er een code naartoe. Bij twijfel over een aanmelding kunnen we de school vragen te bevestigen dat de leerling daar in klas 1 of 2 zit. We delen daarvoor alleen naam, klas en school.

Wie kan de gegevens zien?

Alleen de oprichters van BètaVonk. Aanmeldingen worden opgeslagen in een afgeschermd Google-spreadsheet dat alleen zij kunnen openen, en als mail gestuurd naar het afgeschermde adres hulp.betaboost@gmail.com. Beide accounts hebben tweestapsverificatie. Op de website is alleen het aantal vrije plekken per les te zien, nooit namen of andere gegevens.

We gebruiken twee diensten die gegevens voor ons verwerken: Google (opslag en e-mail) en Zoom (de online lessen). In Zoom gebruikt de leerling alleen de voornaam. We verkopen of delen gegevens nooit met anderen, behalve de controle bij de school die hierboven staat. Scholen krijgen verder alleen anonieme overzichten.

Hoe lang bewaren we de gegevens?

Tot het einde van het schooljaar waarin de leerling voor het laatst meedeed. Daarna verwijderen we ze binnen drie maanden, ook uit de mailbox. Afgewezen aanmeldingen verwijderen we binnen drie maanden. Anonieme resultaten van vragenlijsten, die niet meer naar een leerling te herleiden zijn, kunnen we langer bewaren.

Uw rechten

U kunt de gegevens van uw kind altijd inzien, laten verbeteren of laten verwijderen, en u kunt uw toestemming op elk moment intrekken. Mail daarvoor naar hulp.betaboost@gmail.com. We reageren binnen een maand. Bent u het niet eens met hoe we met gegevens omgaan, dan kunt u een klacht indienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens.

Lessen opnemen

We nemen de lessen niet op. Een camera aanzetten is niet verplicht.

Lesregels

• Wees vriendelijk en respectvol tegen iedereen in de les.
• Gebruik in Zoom alleen je voornaam. Zet je microfoon op stil als je niet praat.
• Deel de Zoom-link met niemand anders.
• Maak geen screenshots of opnames van de les of van andere leerlingen.
• Stel je vragen hardop of in de groepschat, nooit via privéberichten.
• Kun je niet komen? Meld je af via hulp.betaboost@gmail.com, dan kan iemand van de wachtlijst je plek krijgen.

Contact tussen docenten en leerlingen

Docenten spreken leerlingen alleen in de groepslessen. Berichten buiten de les gaan per e-mail naar de ouder of verzorger. Docenten gebruiken geen privéberichten, WhatsApp of sociale media om leerlingen te benaderen.

Een zorg melden

Gebeurt er iets in een les waar u of uw kind zich zorgen over maakt, mail dan naar hulp.betaboost@gmail.com. We reageren binnen twee werkdagen en betrekken zo nodig de school.

Een vaste vertrouwenspersoon en de volledige meldprocedure worden nog vastgelegd met de partnerscholen.

1. Voor wie BètaVonk is

BètaVonk is gratis bijles voor leerlingen in klas 1 en 2 van een middelbare school in Nederland, die extra hulp nodig hebben bij wiskunde of natuurkunde en daarvoor geen betaalde bijles kunnen krijgen. De plekken zijn beperkt: maximaal 10 leerlingen per les. Elke plek die iemand buiten deze doelgroep inneemt, gaat ten koste van een leerling voor wie BètaVonk bedoeld is.

2. Aanmelden en accepteren

• Elke aanmelding wordt door ons beoordeeld. Pas na acceptatie heeft de leerling een plek. De ouder of verzorger krijgt daarover een mail.
• Tot de beoordeling houden we de gekozen plek vast.
• Leerlingen die al regelmatig betaalde bijles hebben, kunnen minder voorrang krijgen.
• We kunnen een aanmelding zonder opgaaf van redenen weigeren als we twijfelen of de leerling tot de doelgroep hoort.

3. Juiste gegevens

• De ouder of verzorger verklaart dat de ingevulde gegevens kloppen.
• Per leerling is er één aanmelding. Wil je later andere lessen, mail ons dan.
• Het schoolmailadres is van de leerling zelf, op de school die is ingevuld.

4. Hoe we controleren

• We controleren of het schoolmailadres echt is: het moet een schooladres zijn en de leerling moet een code invullen die we ernaartoe sturen.
• We controleren of school, klas en leeftijd bij elkaar passen, en letten op dubbele aanmeldingen.
• Bij twijfel kunnen we de school vragen te bevestigen dat de leerling daar in klas 1 of 2 zit.
• We houden bij wie er in de lessen aanwezig is.

5. Wat we als misbruik zien

• Valse gegevens of de gegevens van iemand anders invullen.
• Iemand aanmelden die niet tot de doelgroep hoort.
• De Zoom-link delen met mensen die niet zijn aangemeld.
• Herhaaldelijk niet komen zonder je af te melden, waardoor een plek leeg blijft terwijl er een wachtlijst is.
• Je niet houden aan de lesregels.

6. Wat er dan gebeurt

We nemen eerst contact op met de ouder of verzorger. Afhankelijk van wat er is gebeurd, vervalt de plek, wordt de aanmelding geweigerd of kan de leerling niet meer meedoen. De vrijgekomen plek gaat naar de wachtlijst.

7. Afmelden en vragen

Afmelden voor een les of helemaal stoppen kan altijd via hulp.betaboost@gmail.com. Voor andere vragen mailt u naar informatie.betaboost@gmail.com. We kunnen deze voorwaarden aanpassen; de nieuwste versie staat altijd op deze pagina.